Kaynak Belgeler
Anayasa Çalışma Metinleri 4: İspanya’nın Kademeli Demokratikleşme Sürecinde Anayasa İnşası
İspanya’nın 6 Aralık 1978 tarihinde yapılan halk oylamasıyla kabul edilen Anayasası, General Franco’nun ölümünden sonra başlayan “Demokrasiye Geçiş” (Transición Demócratica) dönemini taçlandıran bir uzlaşma metnidir. Aslında, bu dönemin koşulları öylesine ağırdır ki Anayasa’nın kabulü tüm sorunların bir anda geride bırakılması anlamına gelmemiş, İspanya her şeyin yoluna gireceği bir anda, 23 Şubat 1981 tarihinde, ayrılıkçı terörün kışkırttığı askeri bir darbe girişimi de yaşamıştır. Darbenin başarısız kalmasını sağlayan Kral Juan Carlos başta olmak üzere, bu demokratikleşme sürecinde rol oynayan Başbakan Adolfo Suárez ve ana muhalefet lideri Felipe Gonzalez gibi siyasi aktörler belki de dünyada eşi az görülen bir demokratikleşme sürecinin kahramanları olmuşlardır. O bakımdan Anayasa’nın hazırlık aşamasına ve bu noktaya nasıl gelindiğine de kısaca göz atmakta yarar vardır.
PDF formatındaki metni okumak veya bilgisayarınıza indirmek için lütfen tıklayınız.
[ ^ yukarı çık]
İngiltere Yazılı Anayasayı Tartışıyor
İngiltere yazılı anayasası olmayan sayılı demokrasilerden biridir. Temel hak ve özgürlükler Magna Carta (1215), Habeas Corpus (1679) ve Bill of Rights (1689) gibi tarihi bildirgelere dayanır. Bu alanda en son yasal yapılanmaya Tony Blair hükümeti gitmiştir: 1998’de Human Rights Act’ı ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni İngiliz hukuk sistemine katmıştır. Devlet yapısı ise günümüzdeki şeklini alana kadar yüzyıllar boyu evrime uğrayan parlamenter monarşi sistemi üzerine kuruludur. Seçim sistemi ve yasama organlarının işlevleri “Representation of the People” Bildirgeleri, veya diğer adıyla Reform Bildirgeleri ile belirlenir (ilki 1832’de sonuncusu ise 2000 yılında olmak üzere 10 kanun çıkarılmıştır). Fakat, Devletin üç temel organının yetkisinin yasal çerçevesini düzenleyen tek bir metin olmadığından dolayı, gerçek anlamda normativist bir hukuk sistemden bahsedemeyiz.
Son yıllarda, kimi aydınlarda ve işçi partisinin bazı kesimlerinde yazılı bir Anayasa’nın İngiltere için çok yararlı olabileceği fikri oluşmaya başladı. Bu görüşü savunanlardan biri olan Başbakan Gordon Brown, yazılı bir Anayasa’nın halkın Devlete olan inancını tazeleyeceği umudunu taşıyor. İşçi Partisinin seçim kampanyasını yöneten Dış İşleri eski Bakanı Jack Straw ise, kendisinin bu konuda “karar değiştirdiğini” söyledi ve yazılı bir Anayasa’nın “gerekli” ve “heyecan verici” olduğuna değindi. Birçok yazar, artan güvenlik önlemlerinin İngiltere’de özgürlüklerin sınırlarını zaman zaman zorladığını ve yazılı bir Anayasa’nın özgürlükleri daha çok koruyacağını düşünüyor. Buna karşılık, böylesine bir belgeye ihtiyaç duyulmadığı ve bunun yargıçların bağımsızlığını kısıtlayacağı yönünde görüşler de yok değil.
Tabii, herkesin sorduğu soru acaba yazılı ve sistemli bir Anayasa’ya geçiş İngiltere’nin yapısı için uygun olup olmadığıdır. Yazılı Anayasa görüşünü savunan sosyal-demokrat lobi Charter 88’in üyelerinden gazeteci Anthony Barnett, böyle bir reformla daha demokratik bir siyaset yapılmasını sağlayacağından dolayı toplumda bu konuya olan bakış açısının değişmekte olduğunu ifade eder. Yüzyıllar boyunca başlı başına bir Anayasa modeli oluşturmuş İngiltere’nin kendi modelini sorgulaması, özellikle de bazı yazarlar tarafından Güney Afrika’da yaşanan katılımcı Anayasa sürecinin örnek gösterilmesi ve buna benzer bir deneyimin İngiliz toplumu için çok faydalı olacağı fikrinin ortaya atılması göz ardı edilemeyecek kadar önemli bir gelişme.
Daha ayrıntılı bilgi için aşağıdaki bağlantılarda yer alan makaleleri okumanızı öneririz:
Open Democracy - Who needs a constitution?
The Law Journal - A written Constitution
The Guardian - Written constitution 'a serious idea'
The Observer - Only a constitution can save us from this abuse of power
Yazılı Birleşik Krallık Anayasası için Kampanya Sitesi
Charter 88 New Politics Network - A Guide to Involving Citizens in Constitutional Reform
[ ^ yukarı çık]
Venezüella Devlet Başkanı Chávez on yıllık iktidarının ilk seçim yenilgisini Anayasa reform paketi referandumunda aldı
Geçtiğimiz 2 Aralık’ta Venezüellalılar 69 maddede değişiklik öngören Anayasa reform paketini oyların yüzde 51’ile reddettiler. Bu sonuç, on yıldır iktidarda olan Hugo Chávez için ilk seçim yenilgisi anlamına geliyor. Bu süre zarfında farklı yollarla rejimi düşürmeye çalışan muhalefet, Chávez yanlılarının direnciyle karşılaştı ve karşılarında yeterince güçlü bir blok oluşturamadı. Fakat son referandumun sonuçlarından, toplumun artık “21. yüzyıl sosyalist devrimine” olan inancını kaybetmekte olduğu gözüküyor. En azından, reform paketinde yer alan Devlet Başkanlığının üç dönem ile sınırlandırılmasının kaldırılmasına dair düzenlemenin geçmemesi, Venezüella’nın karizmatik liderinin bu yolda ikna gücünü yitirdiğini gösteriyor.
1998 yılında büyük bir halk desteğiyle iktidara gelen Chávez’in ilk icraati sosyalist temellere dayanan bir Anayasa tasarlamak oldu. “Bolivaryen Devlet” ideali özellikle toplumun alt tabakaları tarafından coşkuyla benimsendi. Chávez’i destekleyen partiler Kurucu Meclis sandalyelerinin yüzde 95’ini elde etti, halkoylamasına sunulan Anayasa taslağı ise yüzde 71 “evet” oyuyla kabul edildi. 1999’da yürürlüğe giren bu metin 350 maddesiyle dünyanın en uzun ve karışık Anayasalarından biri olduğu gibi, Venezüella tarihinde halkoyuyla kabul edilen ilk Anayasa olma özelliklerini taşıyor. Yapısal açıdan baktığımızda ise, güçlü bir Başkanlık sistemi oluşturuluyor, daha önce iki kamaralı olan yasama organı tek kamaralıya çevriliyor ve yargı alanında, yolsuzluk ile mücadelenin devamı olarak, şeffaflığı arttırmak amacıyla yargıç atamaların halka açık prosedürlerle gerçekleştirilmesi gibi bir takım tedbirler alınıyor.
Bu bağlamda Venezüella Anayasasında yer alan en ilginç unsur kuşkusuz halkın Devlet Başkanını görevinden “geri çağırma” hükmüdür. Muhalefet, 2003 yılında bu hükmü hayata geçirebilmek için kolları sıvadı ve büyük bir imza toplama kampanyası başlattı. Referandum için gerekli 2 milyon 400 bin yeterli imza sayısı kısa sürede aşıldı. İmzaların geçerliliği üzerinde uzun tartışmalardan sonra, Yüksek Yargı Mahkemesi 2 milyon 700 bin dilekçeyi geçerli buldu ve böylece Chávez’in görevden alınması üzerine 2004 Ağustos’unda halkoylaması düzenlendi. Azalan desteğe rağmen, yüzde 58 ile Chávez oyların çoğunluğunu elinde tuttu.
Aralık ayında düzenlenen halkoylamasında çıkan sonuç, halkın gitgide şahsileşen Chávez rejimine karşı memnuniyetsizliğinin artmasının bir göstergesi diyebiliriz. İlginçtir ki Chávez, rakamların birbirine çok yakın olmasına rağmen, sonuçlara karşı çıkmadı. Tam tersine, yenilgiyi kabullenip bunu “demokrasinin zaferi” olarak nitelendirdi. Mevcut tabloda, Chávez’in meşru yollarla tekrar Başkanlık seçimlerine katılması için en azından bir Anayasa değişikliğe gitmesi gerekiyor. Ancak bunun için beş yıl gibi uzun bir süreye sahip, ve bu süre içerisinde reformlarına sürdüreceği de kuşkusuz. Bolivaryen Devrim acaba bu yenilgiden sonra yeni bir soluk bulup gerçek anlamda sosyalist bir devlet modeli oluşturabilecek mi?
Daha ayrıntılı bilgi ve görüşler için aşağıdaki bağlantılarda yer alan makaleleri okumanızı öneririz:
Open Democracy - Venezuela: a complicated referendum
The Economist - Defeat for Hugo Chávez The wind goes out of the revolution
Time - How Will Chavez Handle Defeat?
World Politics Review - Chavistas: Spinning Victory Out of Defeat
[ ^ yukarı çık]
Anayasa Platformu 1. Ulusal Çalıştayı Sonuç Raporu
8-9 Aralık 2007'de Ankara'da gerçekleştirilen Anayasa Platformu 1. Ulusal Çalıştayı'nın sonuç raporu Ankara Çalıştayı'nda ele alınan konuları ve yapılan tartışmaları çalıştayın ortak sonuçlarıyla ilişkilendirerek analiz etmektedir. Diğer yandan sonuç raporunun ekinde yer alan çalıştay tutanakları çalıştayda Güçlü Yanlar-Zayıf Yanlar-Fırsatlar-Tehditler (GZFT), Anayasa İlkeleri, Anayasa Mimarisi başlıklarında yapılan grup çalışmalarını, ortaklaştırma ve bütünleştirme çalışmalarının sonuçlarını ve genel oturumlarında belirtilen görüşleri içermektedir.
PDF formatındaki belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
SONUÇ RAPORU
TUTANAKLAR
[ ^ yukarı çık]
Anayasa Çalışma Metinleri 3 - Sivil Toplum: Anayasa Aceleye Getirilmemeli
Bir toplum sözleşmesi olan anayasanın enine boyuna tartışılması ve sindirilmesi gerekiyor. Anayasa yapım sürecine sivil toplumun katılımı ve katkısı, sürecin olmazsa olmazlarından.
Yeni bir anayasa için izlenecek sürecin, sivil toplumun katılımı ve katkısı olmaksızın yürütülemeyeceği inancıyla yola çıkan Anayasa Platformu Girişimi’nin inisiyatifiyle 8-9 Aralık 2007 tarihlerinde Ankara’da yapılan Anayasa Platformu Birinci Ulusal Çalıştayı’nda üzerinde uzlaşılan ortak ilkeler, 12 Aralık’ta düzenlenen bir basın toplantısıyla kamuoyuna açıklandı . Çalıştay kapsamında üzerinde en çok durulan konulardan biri de Anayasa yapım süreciydi. Çalıştay salonunda yürüyen tartışmalar kamuoyundaki tartışmaların da birer izdüşümü gibiydi. Bu not ile anayasa yapım süreci konusundaki tartışmaların çerçevesini ve özetini sunmaya çalışacağız.
PDF formatındaki metnin tamamını okumak veya bilgisayarınıza indirmek için lütfen tıklayınız.
[ ^ yukarı çık]
Anayasa Çalışma Metinleri 2 - Fransız Anayasa Tartışması:Güçler Kurgusunda Denge Arayışı
Yeni anayasa tartışma sürecinin bilgi içeriğini arttırmak amacıyla yürütülmekte olan çalışmalar kapsamında hazırlanan çalışma metni Fransa'da Anayasal Reform Komisyonu ekseninde devam eden tartışmaları özetliyor. Anayasaların, süreçlerinden ayırt edilemez metinler olduğu Fransa örneğinde de açıkça ortaya çıkıyor. Günümüzde Fransa’da siyasilerin önemli bir bölümü, yarı-başkanlık sistemi olarak adlandırılan, çift başlı bir yürütme organına dayalı mevcut yapının toplumun beklentilerini yeterince karşılamadığına inanıyor. Nitekim 2007 Cumhurbaşkanlığı seçim kampanyasının gündeminde de bu konu önemli bir yer tuttu. Fransa’nın kurumsal reform ihtiyacını tahlil etmeye çalıştığımız zaman, bugün sorun yaratan 1958 Anayasa’sının oluşturduğu güçler dengesinin oluşumunda dönemin siyasi koşullarının belirleyici rol oynadığını görüyoruz. Anayasal Reform Komisyonu’nun yürüttüğü, güçler kurgusunda yeni fren ve denge mekanizmaları arayışı işte bu temeller üzerine kuruldu. Amacı, 1958 Anayasa’sının ortaya koyduğu sistemi çağın koşullarına daha uygun bir şekilde uyarlamak ve güçler kurgusunu daha dengeli ve etkin kılmak.
PDF formatındaki metnin tamamını okumak veya bilgisayarınıza indirmek için lütfen tıklayınız.
[ ^ yukarı çık]
Anayasa Çalışma Metinleri 1 - Güney Afrika Anayasası: Bir Ülkenin Ruhu
Günümüzün en orijinal, en katılımcı ve en demokratik anayasa hazırlama süreci, Güney Afrika’da, ayrımcı apartheid rejiminin sona ermesinin ardından 10 Aralık 1996’da onaylanan1 ve 7 Şubat 1997’de yürürlüğe giren Anayasa’nın hazırlandığı süreç olarak kabul görür. Ayrımcılığın en üst düzeyde olduğu, etnik gruplar arası gerilimlerin sıkça yaşandığı, sosyal eşitsizliklerin ve kutuplaşmaların çok büyük olduğu, Güney Afrika gibi bir ülkede anayasa sürecinin en büyük başarısı, eğitim seviyesinin düşüklüğü ve kültürel farklar yüzünden çok farklı öncelik ve özlemleri olan bir toplumu insan haklarına son derece saygılı, çok demokratik ve bir o kadar da etkili bir metnin etrafında birleştirmesidir.
PDF formatındaki metnin tamamını okumak veya bilgisayarınıza indirmek için lütfen tıklayınız.
[ ^ yukarı çık]
